 |
ANGST EN RUIMTE | |||||||||
| Van Homo Ludens
naar Homo Insurance. |
Ruimte |
Ruimtelijke
probleemstelling. |
||||||||
| In
de moderne tijd stelt de Homo Ludens zich tegenover de Homo Faber: de
spelende mens is creatief en vrij in zijn gedragingen, het leven is een
spel, de spelregels de mogelijkheidsvoorwaarden ervan. De Homo Faber is
daarentegen onvrij en beperkt, geknecht door de industriële machinerie.
Een film als Metropolis drukt de nachtmerrie uit die het leven van de
Homo Faber kan zijn: slaaf van de prikklok, de machine slaat de mens in
de boeien. In 2004 leven we in het postmoderne tijdperk, niet langer wordt onze maatschappij (hoofdzakelijk?) geregeerd door de prikklok: de economie is in toenemende mate flexibel en vraagt steeds meer creatieve arbeidskracht. Betekent dit nu dat de Homo Ludens terrein wint? Geenszins. Met de deconstructie van het subject is er niet langer sprake van het zelfstandige en vrijelijk spelende individu, maar van een product. De mens als product van zijn historie, van zijn omgeving. De mens moet al zijn creativiteit inzetten om de economische orde in beweging te houden en tegelijk zodanig functioneren dat hij diezelfde orde niet saboteert. Dit betekent niet dat er sprake is van een tirannieke orde, maar van wederzijdse conditionering: subjectiviteit (en dus creativiteit) produceert de orde. |
- | Angst is, als deel van onze subjectiviteit, ook een product van ons maatschappelijke bestaan. Angst wordt gekweekt en veronderstelt, door reclameboodschappen, nieuwsuitzendingen, films, radioprogramma's, verzekeringen, contracten, disclaimers, etc. etc. Angst is niet langer (alleen) de angst voor het zwaard van vrouwe Justitia, maar in toenemende mate angst voor dat wat buiten de clausules van onze verzekering valt. En dat hoeft allerminst iets reëels te zijn. Hoe reëel is bijvoorbeeld angst voor een terroristische aanslag op ons leven? Toch kunnen we er ons tegen verzekeren, en omdat het kan doen we het ook. Wij zijn verzekerd tegen het abnormale, wij zijn de Verzekerde Mens. Wordt het normale dan gevarenhandleiding, toevalspercentage, misdaadverwachting, aanrandrisico, inbraakgevoelig, terroristenaanvalsmogelijkheid, diefstalaanwijzing, verslaafdenconfrontatieangst, moordplekhek, zinloosgeweldring, zakkenrollerdetector, kogelbriefopener, duiveluitdrijfpension, bedelzone, daklozenkrantkiosk? |
- | De
verzekering tegen het abnormale is ook een ruimtelijke zekerheid. De 'normale'
mensen scholen samen en samenleven doe je in een gemeenschap die zich
ruimtelijk manifesteert. De Homo Insurance is daarbij geen optimist: hij
leeft in een gated community. Waar de Homo Ludens speelde op braakliggende
terreinen, sluit de verzekerde mens zich op in de gecontroleerde ruimte.
Gated communities bestaan overal en op allerlei schalen: shoppingmalls, bejaardentehuizen met hek en bewaker, woonwijken met toegangspoorten. Het flatgebouw waar je levenslang kan verblijven bestaat al: de volledig gecontroleerde leefwereld. Maar wat betekent dat alles nu eigenlijk? Wat betekent gated community in een tijd waarin we spreken van de wereld als global village: wat betekent gated global village? De hekken zijn niet alleen van staal en beton, we leven niet alleen in de gated flat, we leven evenzeer the gated life. Het leven binnen de hekken wordt sterker bepaald door het hek dan het leven erbuiten. Zo is natuur ondenkbaar in de gecontroleerde samenleving, we moeten het doen met gecultiveerde stadsplantsoenen en gesloten landschappen. |
- | Het
ruimtelijke hek is tevens een metafoor voor de immateriële hekken
die overal worden opgeworpen. Het fysieke hek en de controlerende geest
zijn twee zijdes van de zelfde 'logica'. De wereld vormt zich tot een
bloedserieus labyrinth, de polis beknot de levensruimte niet alleen maar
maakt hem ook nog eens ondoordringbaar, zowel van binnen- als van buitenuit.
De gecontroleerde ruimte verandert van vorm en betekenis naarmate hij verandert in schaal. De 'levenslange flat' (het verticale leven) is een radicalisering en totalisering van een commune. Het is een ruimtelijke vorming van een wereld op zich. De commune sluit het andere buiten, wat sluit het verticale leven uit? |
- | Binnen
het zojuist gestelde kader komen als vanzelf vragen op als: Is publieke
ruimte nog een plek voor ontmoetingen? Is er nog plaats voor misdaad en
erotiek? Worden deze verbannen? en zo ja, waar naartoe? Of duiken de erotici,
de misdadigers onder? Wat is toerisme in een afgesloten wereld? Leidt
deze moderne inquisitie tot ZINLOOS NEDERLAND? De algemene probleemstelling
is: -De radicale controlemaatschappij is zelfdestructief. -Zonder misdaad geen avontuur, zonder risico geen leven.
|
